Su'esu'ega fa'asolopito i San Mateo
O le Ohlone (pronoun: O-LO-nee) sa nonofo i le Penisula o San Francisco mo le faitau afe o tausaga. I le taimi o le fausiaina o le Bay Division Pipeline Reliability Upgrade Project (poloketi), o se paipa fou e 21-maila mai le Aai o Fremont i Redwood City lea na aofia ai se kolosi e 5-maila i lalo o le Fagaloa, na faʻaalia ai le tele o nofoaga na tanumia ai Native American. Na matou galulue faʻatasi ma sui o Ohlone, San Francisco Fuafuaga a le Matagaluega o aganuu, ma faufautua suʻesuʻe e faʻasoa e uiga i le talafaasolopito o Ohlone, aganuu, ma nei nofoaga.
O le toatele o Ohlone e nonofo i le Bay Area i aso nei. Matou te fia faailoa atu tagata nei mo la latou taitaiga i le taimi o lenei poloketi: Jakki Kehl, Mutsun Ohlone, o le na tofia e le Native American Heritage Commission e avea ma Tupuaga Sili e Tuuina atu fautuaga mo le faʻaaloalo o le faʻaogaina o toega o Amerika Amerika ma measina; Amah Mutsun Ohlone Irene Zwierlein, Michelle Zimmer, ma Garry Zimmer oe na mataituina le fausiaina; ma le tusiata Linda Yamane, Rumsien Ohlone.
O le Ohlone ma isi tagata moni sa nonofo i le Eria o San Francisco Bay mo le itiiti ifo ma le 10,000 tausaga. E ui o tagata Initia faʻaonaponei ma tagata atamamai na faʻatalanoaina o latou tuaa ua latou tuʻuina mai ia i tatou le tele o faʻamatalaga taua, na o le pau lava le faʻamaoniga tuusaʻo o nei tagata ma lo latou lalolagi o mea na latou tuua. O su'esu'ega fa'asolopito o mea uma e uiga i le mauaina ma le su'esu'eina o nei mea taua ma nofoaga.
O fasi ivi o manu ma fasi atigi o toega o se mea'ai. O fasi ma'a e totoe mai le faia o se mata o le tao ma pa'u'u mai le asoa gau. O nu'u ma tolauapiga le tumau o nisi taimi e iai toega e pei o ogaumu kuka po'o fola omea o fale. E ta'ua e le au su'esu'e i mea anamua ia vaega o meafaitino ma fausaga o nofoaga o mea anamua. O nisi e mafai ona maua i luga ae o isi e tanumia i ni nai futu i lalo o le eleele. O nei nofoaga o suʻesuʻega anamua o loʻo taʻu mai ai ia i tatou olaga o Ohlone ma isi tagata: o a latou meaʻai, o fea na latou nonofo ai, auala na latou fegalegaleai ai ma le lalolagi faʻale-natura ma o latou tuaoi, ma le auala na atiina ae ma suia ai a latou aganuu i le aluga o taimi. E va'aia e tagata su'esu'e i tala fa'asolopito nei nofoaga o ni punaoa e le mafai ona fa'afouina: o le taimi lava e alu ai, latou te mou atu e fa'avavau. O le mea lea e sili ai le to'atele e va'ai i nofoaga o lo'o fa'asaoina nai lo le eli i luga-e o'o lava i tagata su'esu'e i tala'aga.
E Puipuia e le Tulafono Nofoaga Fa'asolopito
I le 19th ma le amataga o le 20th seneturi, o le tele o nofoaga anamua o suʻesuʻega anamua i tafatafa o le San Francisco Bay na faʻaumatia aʻo fausia auala, fale, ma isi fausaga. O le palapala mai nei nofoaga sa fa'aaogaina i nisi taimi e fa'atumu ai auala ma faufale faufale, ma e o'o lava i le fa'ato'aga. O le Emeryville Mound, mo se faʻataʻitaʻiga, na taʻua e 60 futu le maualuga ma 350 futu le lautele. I aso nei, e leai se fa'ailoga i luga o le fogaeleele.
O nei aso, o nofoaga o tala eli ua puipuia e tulafono eseese. Ina ua fuafua le San Francisco Public Utilities Commission (PUC) e fausia ona tatala lea o nofoaga o mea anamua i le taimi o le fausiaina, sa tatau i le lala sooupu ona usitaia uma le California Environmental Quality Act ma le National Historic Preservation Act e puipuia ai nofoaga o mea anamua.
O le Native American Heritage Commission i Sacramento o se tasi o fa'alapotopotoga a le Setete e fesoasoani i le puipuia o nofoaga o tala'aga. O le isi o le California Historical Resources Information System lea e teu ai tala, faʻafanua, ma lipoti faʻapitoa e uiga i nofoaga faʻasolopito. E masani ona mataituina e le au suʻesuʻe o mea anamua ma tagata Amerika Amerika galuega faufale i nofoaga atonu na nonofo ai pe faimalaga ai tagata moni, ina ia togafitia ma le faaeteete soʻo se meafaitino poʻo nofoaga e le ufiufia.
Faasaoina o Nofoaga Fa'asolopito
Talu ai na iloa e le vaega o le Poloketi o le paipa o loʻo sopoia nofoaga sa nofoia e tagata Ohlone (faʻaigoaina: O-LO-nee), matou te faʻamoemoe matou te ono fetaiaʻi ma nofoaga o suʻesuʻega anamua ma mea taua i le taimi o le fausiaina.
O ituaiga o mea na matou fa'amoemoeina e aofia ai le fa'aputuga o toega figota, fa'amaoniga o le afi (lefulefu, malala, eleele mu, ma'a ta'e i le afi), fa'aputuga o ponaivi, ma mea taua e pei o mata aū, atigi lopa, ma ma'a ma'a (ofu).
Ina ia mafai ona faʻasaoina nofoaga o suʻesuʻega e ono iai, sa galulue le vaega o le Poloketi ma tagata suʻesuʻe suʻesuʻe ma Native Americans aʻo leʻi amataina le fausiaina e suʻe poʻo fea e mafai ona maua ai nofoaga faʻasolosolo i luga o le auala paipa. Na fa'aogaina e le 'au le tele o metotia e su'e ai ona su'esu'e lea o nei saite pe a maua. Sa matou suʻesuʻeina lipoti ma faʻafanua e uiga i nofoaga o suʻesuʻega anamua; savali ma le faaeteete i le ala paipa e su'e ai mea i luga; feutagai ma Native Americans e vaai pe latou te iloa ni vaega maaleale; ma eli ma le faaeteete iunite su'ega i nofoaga eseese a'o le'i amataina le fausiaina o le paipa.
O lenei su'esu'ega na ta'u mai ai ia i matou e tele nofoaga o lo'o i totonu po'o lata ane i le nofoaga o galuega paipa. O le iloaina o lenei mea, na mafai ai ona matou toe iloiloina la matou poloketi i nisi o nofoaga ma fuafua e eli ma le faaeteete le isi vaega maaleale.
Su'esu'ega fa'anatura
A'o suia se vaega o le paipa vai tele i Redwood City, na maua e tagata o le 'au se nofoaga o suʻesuʻega anamua. Na iloa e le au su'esu'e tala e uiga i le nofoaga talu mai le 1950s ae na latou manatu e na o ni nai selau futu le mamao mai le nofoaga o galuega ma na tele lava ina faaleagaina e isi, na fausia muamua i le eria. E ui lava na faia e tagata suʻesuʻe anamua se faafanua o lenei nofoaga, ae e leʻi saʻo tele. E faigata ona iloa tuaoi o se mea i lalo o le eleele! I lenei tulaga, e leai ni meafaitino i luga o le eleele e tuʻuina atu ai se faʻamatalaga o le i ai o le nofoaga o loʻo tanumia i lalo o le eleele-ae i le taimi o le eliina o le paipa, o mata aʻoaʻoina lelei o le suʻesuʻega o mea anamua ma le Ohlone Native American na mataʻituina vaega o atigi. , eleele pogisa, ma nai fasi pa'epa'e na totoe mai le faiga o meafaigaluega ma'a. Ina ua faʻaalia i latou, na vave taofia galuega ma galulue faʻatasi tagata suʻesuʻe o mea anamua ma tagata Amerika Amerika e aveese ma le faʻaeteete mea na maua ma togafitia mea ma le faʻaaloalo.
Ina ia su'esu'e e uiga i le saite ma fa'amaumau mo isi e a'oa'oina a'o le'i fa'aumatia lea vaega, sa galulue fa'atasi tagata su'esu'e o mea eli ma Ohlone fa'atasi ma le au paipa a le PUC a'o latou fa'aauau le eliina o le lua. Sa latou va'ava'ai toto'a, ma su'e ni measina ma fa'ailoga o toega fa'aleaganu'u. Ina ua eliina e le auvaa le toeitiiti atoa le tolu futu i lalo ifo o le eleele, na vaaia ai e tagata suʻesuʻe i mea anamua se mea—o le omea na taoina malo ma maa na taʻe mai le vevela o le afi. E tele le palapala na fa'amama lemu ma fa'atupula'ia le vaega itiiti o le omea tao ma le ma'a. O se ogaumu kuka!
Na fa'amamāina ma le fa'aeteete le ta'ele'ele o le palapala e fa'aaoga ai tama'i meafaigāluega lima, ma pu'ea ata e tagata su'esu'e i tala fa'asolopito, o ē na tusia fo'i se fa'afanua e fa'ailoga ai lona nofoaga. O fasi faisua ma atigi pipi na maua i totonu o papa ma omea—o toega o se meaʻai figota ua leva. Na maua foʻi e tagata suʻesuʻe i le eleele se fasi malala i totonu o le afi. Na latou auina atu i le falesuesue e su'e ai pe fia le matua o lo'o fa'aogaina ai le faiga e ta'ua o le radiocarbon dating. O le afi na foliga mai e tusa ma le 600 tausaga.
Ua tatou iloa nei i le faitau selau o tausaga ua mavae, i lena lava nofoaga, na faapotopoto ai tagata e kuka a latou meaʻai i se afi. Atonu sa taaalo tamaiti i se togavao lata ane pe sa fesoasoani i o latou matua e ao mai ma saunia meaai o le a latou aai ai. O suʻesuʻega faʻasolopito e pei o lenei e fesoasoani ia i tatou e tuʻufaʻatasia le tala i le taimi, o fea, ma le auala na ola ai tagata na muamua mai ia i tatou.
I se isi nofoaga, na maua ai e tagata suʻesuʻe suʻesuʻe i le eleele se puʻupuʻu e sili atu ma le itiiti ifo ma le tasi le tanuga o tagata. O lenei mea na aumaia ai se luitau. Sa tatau ona ui atu le paipa ae leai se isi na manao e faalavelave i le nofoaga. O le a se mea e mafai ona fai? Na maua e inisinia a le PUC se fofo fa'afoliga: latou te tu'u le paipa i totonu o se fa'alava fa'alava fa'ata'amilo i lalo ole nofoaga. O le faia o lenei mea, na puipuia atoatoa ma faʻasaoina lelei le nofoaga o suʻesuʻega anamua.
O se Vaaiga i Ohlone
I le tele o tagata Ohlone, o nei nofoaga suʻesuʻe e iai le taua faʻapitoa e sili atu nai lo faʻamatalaga faasaienisi latou te tuʻuina atu. Mo i latou, o nei saite e maua ai se sootaga ma o latou tuaa na soifua, talie, ma tausia a latou fanau iinei. E ui o Ohlone e masani ona galulue faʻatasi ma tagata suʻesuʻe suʻesuʻe e tausia nofoaga o loʻo maua, e sili atu le toʻatele e vaʻai i nei nofoaga o loʻo faʻasaoina nai lo le faʻasaienisi pe faʻaumatia.