MO LE FAʻAMATALAGA LELEI
Aperila 22, 2026
Fa'afeso'ota'i SFPUC:
communications@sfwater.org
Ua Toe Foʻi Mai le Samani aʻo Faʻamanatuina e le SFPUC le Aso o le Lalolagi
Tausiga o vaitafe, malosiaga mama, ma fanua aʻoga lanumeamata o nisi ia o mea na ausia e uiga i le siosiomaga
SAN FRANCISCO - Ua toe foʻi mai le samani Chinook i ni alia se lua o le Bay Area i le taumalulu lenei mo le taimi muamua i le tele o tausaga. O loʻo faʻateleina pea le faitau aofaʻi o iʻa Steelhead i na alāvai lava e lua. Ma o le Vaitafe o Tuolumne i lalo ua toe avea ma nofoaga olaola mo iʻa.
O se tausaga lelei tele mo iʻa ma isi ituaiga o meaola i vai o loʻo fesoasoani ai le San Francisco Public Utilities Commission (SFPUC) e pulea.
O le toe faʻateleina o le faitau aofaʻi o iʻa ua tupu ona o le galulue faʻatasi a le SFPUC ma isi paʻaga i vaitafe – e masani lava mo le tele o tausaga – e aveese ai faʻalavelave faʻaletagata i le femalagaaʻi o iʻa, toe faʻafoʻisia le nofoaga masani e faʻatupu ai fua, ma faʻateleina ma le faʻaeteete le faʻasaʻolotoina o le vai mai vaituloto e faʻataʻitaʻi ai le tafe masani o vaitafe.
“O lenei mea o loʻo faʻatusalia ai le tele o galuega mamafa a le toʻatele o tagata. Ua aoga,” o le tala lea a Pule Sili SFPUC Dennis Herrera“O loʻo tatou faia faʻatasi le galuega e puipuia ma lagolagoina ai le faitau aofaʻi o iʻa moni i luga o alavai o loʻo tatou fesoasoani i ai i le puleaina. E tele atu mea o le a oo mai. I le Vaitafe o Tuolumne lava ia, ua tatou tautino atu e le gata i le tuʻuina atu o le tele o vai mo le vaitafe, ae faʻapea foʻi le faʻatupeina tele i le toe faʻafoʻisia o nofoaga e ala i la tatou Polokalame mo Vaitafe ma Fanua Maloloina ua fuafuaina. A o tatou faʻamanatuina le Aso o le Lalolagi, o se faʻamanatuga lea o siosiomaga maloloina, malosiaga mama, ma nuʻu maloloina e fesoʻotaʻi uma.”
Vaitafe o Alameda
O le Vaitafe o Alameda, lea e amata mai lona gutu i le Fagaloa o San Francisco e lata ane i Fremont e oo atu i le Mauga o Hamilton i le Itumalo o Santa Clara, e maua ai se nofoaga taua mo iʻa ma manu feʻai moni. O Fagaloa o Calaveras ma San Antonio o ni puna taua o vai inu mo tagata faʻatau a le SFPUC, ma o vaitafe i luga ma lalo o vaitafe o ni nofoaga taua mo meaola moni i le vai. Ona o le tele o mea - e aofia ai le fausiaina o nofoaga e pulea ai lologa, fausaga e faʻaliliu ai le vai, ma le faʻatupuina o nofoaga tatala i totonu o taulaga - o iʻa steelhead trout sa tele muamua, ua le toe mafai ona oʻo atu i le vaitafe ma ua tauivi e ola i ni nai vaega i le 70 tausaga ua tuanaʻi.
I le faaiuga o le vaitau o le 1990, na amata ai ona suia mea. Na amata ona faailoa mai e le Vaega o Galuega Toe Fuataina o Faigafaiva i Alameda Creek, e aofia ai le SFPUC, ni faafitauli i le femalagaaiga o iʻa ma faia ni fuafuaga e aveese ai pe fausia ni apefai iʻa i luga.
I le 2006, na aveese ai e le SFPUC ia Sunol ma Niles Dams mai Alameda Creek. Na toe fausia le Alameda Creek Diversion Dam o se vaega o le Calaveras Dam Replacement Project, e aofia ai le fausiaina o se apefai iʻa i le 2018. Ia Ianuari 2019 na amata ai e le SFPUC ona faʻasaʻoloto le vai mai Calaveras Dam e lagolago ai steelhead ma isi ituaiga iʻa moni e faʻavae i luga o se faʻasologa na atiaʻe faʻatasi ma le Alameda Creek Fisheries Restoration Workgroup, e aofia ai le California Department of Fish and Wildlife, National Marine Fisheries Service, ma le Alameda Creek Alliance.
I le taimi nei, ona o le tele o tausaga o galuega a le SFPUC ma isi faʻalapotopotoga e faʻaleleia atili ai nofoaga o iʻa ma aveese ai pa puipui, ua faʻateleina ai tamaʻi iʻa steelhead e tuua le vaitafe mo San Francisco Bay ma le sami. I le taimi o suʻesuʻega faʻaletausaga a le SFPUC i le va o le 2015 ma le 2023, na puʻeina ma faʻasaʻoloto ai e le au suʻesuʻe meaola le averesi o le 40 steelhead i le tausaga. I le 2024, na latou puʻeina ma faʻasaʻoloto ai le 2,600 steelhead. I le 2025 o lena numera e silia ma le 1,400. I le tausaga nei ua silia ma le 200 ma ua sauni e ausia le fuainumera o le tausaga talu ai. Mo le taimi muamua i le silia ma le 70 tausaga, e mafai e le steelhead matua ona ulufale i le vaitafe, ma i le taumalulu talu ai nei na faʻamaumauina ai le samani Chinook i vaega pito i luga o Alameda Creek.
Vaitafe o San Mateo
O se tala faapena foi o loo tupu i le San Mateo Creek i le Peninsula. Ia Ianuari 2015 na amata ai e le SFPUC ona faʻasaʻoloto le vai mai le Lower Crystal Springs Dam e lagolago ai le steelhead ma isi ituaiga iʻa moni i San Mateo. O lenei faasologa e faʻataʻitaʻi foʻi i tafega masani ma na atiaʻe faʻatasi ma le Matagaluega o Iʻa ma Meaola o Kalefonia ma le Auaunaga Faʻatauvaʻa a le Atunuʻu.
I le tolu tausaga ua tuanaʻi, o le puʻeina ma le faʻasaʻolotoina e le SFPUC o tamaʻi iʻa uʻamea o loʻo tuua le San Mateo Creek ua toeitiiti atoa le 350 iʻa uʻamea i le tausaga. Na faʻamaumauina foʻi le samani Chinook i le San Mateo Creek i le taumalulu ua teʻa mo le taimi muamua i le tele o tausaga.
Upper Tuolumne River
O loʻo faʻagasolo foʻi e le SFPUC galuega i le pito i luga o le Vaitafe o Tuolumne, i lalo ifo o le O'Shaughnessy Dam i le Yosemite National Park, le puna o le 85% o le sapalai o le Hetch Hetchy Regional Water System. E ala i lana Polokalama Faʻasao o le Vaitafe o Upper Tuolumne, o loʻo faʻatulagaina e le ofisa le faʻasaʻolotoina o le vai e liusuavai ai le kiona i le tautotogo ina ia sili atu ona faʻataʻitaʻi ai le tafe masani o vaitafe, e lagolagoina ai nofoaga ma ituaiga eseese ma tamaoaiga i lalo ifo, e aofia ai le siʻosiʻomaga o le eleele susū i le Poopenaut Valley, ma ituaiga e pei o le rainbow trout ma le foothill yellow-legged frog.
Vaitafe o Tuolumne i Lalo
I le pito i lalo o le Vaitafe o Tuolumne i lalo o le Fagaloa o Don Pedro, o loʻo galulue faʻatasi ai le SFPUC ma le Turlock ma Modesto Irrigation Districts, le US Fish and Wildlife Service, ma River Partners e atiina ae ma amata faʻatinoina le tele o galuega faatino ua mamanuina e faʻaleleia atili ai nofoaga e fanau ai ma fafaga ai iʻa Chinook salmon ma rainbow trout. I le 2024, o lenei faiga faapaaga na taitai atu ai i le faʻatinoina o le Old La Grange Bridge Project, lea na fausia ai le fitu eka o nofoaga fou e fanau ai iʻa Chinook salmon i le tautoulu ma le tautotogo. O le a fesoasoani foʻi i le tausia o isi galuega faatino toe faʻaleleia aʻo 50,000 iata kupita o oneone fou e fanau ai e agai malie atu i lalo.
O le tausaga nei, o loʻo faʻamoemoe le paʻaga e fausia se isi galuega faatino o nofoaga e faʻatupu ai fua - Powerhouse Riffles - i luga tonu o le Old La Grange Bridge Project. Ma i nai tausaga o lumanaʻi, o le a galulue faʻatasi paʻaga e aumaia le 77 eka o nofoaga fou e faʻatupu ai fua i fanua lolovaia i luga o le initaneti e maua ai e tamaʻi samani le avanoa sili e ola ai ma sao mai i la latou malaga faigata i le sami.
Ia Me o le 2025, na vaaia ai i le pito i lalo o le Vaitafe o Tuolumne le taunuu mai o le tusa ma le 1,000 samani Chinook mo le taumafanafana ma mulimuli ane fanau mai ma le manuia, faatasi ai ma le faitau afe o samani laiti na amata ona latou malaga atu i le sami i le taumalulu ua teʻa. O le taunuu mai o le tele o samani i le tautotogo o se mea muamua lea mo le Tuolumne. E faamoemoe o se aga masani lea o le a faaauau pea a o fausia nei galuega faatino mo nofoaga, ma o loo faaauau pea le mataituina o le soifua maloloina o le faitau aofaʻi o samani Chinook i le tautotogo ma le tautoulu. I le taimi nei i le 2026, ua taunuu mai le 30 samani matutua i le tautotogo, ma o loo faamoemoeina nisi e oo atu ia Me ma Iuni.
E taua tele nei galuega uma a’o galulue ai le Turlock ma Modesto Irrigation Districts faapea ma le SFPUC e faapaleni manaoga o le siosiomaga o le vaitafe ma le faatuatuaina o le sapalai o le vai mo le faitau miliona o tagata ma le faitau afe o pisinisi i le Bay Area ma le Central Valley o lo’o faalagolago i le vaitafe mo le vai.
Fa'amalosia o Fale e Fa'amama
E pei lava ona taua vaitafe maloloina mo se sapalai lelei o le vai, e taua foi le ea mama mo nuu maloloina.
E fa'atino e le SFPUC lenei mea e ala i polokalame eletise e lua e le'o mo ni polofiti: Hetch Hetchy Power, lea ua silia ma le 100 tausaga o gaosia le eletise e aunoa ma kasa fa'avevela mo le silia ma le 100 tausaga mo auaunaga a le malo e pei o faletusi ma Muni; ma le CleanPowerSF, le polokalame malosiaga mama a le Aai e maua ai le eletise fa'afouina mo aiga ma pisinisi.
E ala i le CleanPowerSF, e tuʻuina atu ai e San Francisco le eletise mama aʻo faʻasaoina ai pili eletise a tagata faʻatau e silia ma le $146 miliona i le sefulu tausaga talu ai pe a faʻatusatusa i le PG&E.
O lea la ua faafaigofieina e le CleanPowerSF mo tagata faatau ona sui i masini eletise mama, e fesoasoani e faaitiitia ai le filogia, faaitiitia ai tau o le eletise, ma fatuina ai le ea maloloina i totonu. E mafai e tagata faatau fale ona maua aitalafu pili mo fa'aleleiga e amata mai le $150 mo se ogaumu eletise i le $300 mo se masini fa'amago lavalava eletise i le $1,200 mo se pamu vai fa'avevela po'o se pamu HVAC. O lo'o avanoa isi fa'amalosi'au mo aiga e agava'a mo tupe maua.
Malosiaga o le La i luga o le Taualuga mo A'oga i San Francisco
E ui ina fa'amatagofieina malae ta'alo, ae o lo'o fa'aogaina e le SFPUC taualuga o a'oga, e maua ai le malosi mama e fa'aitiitia ai le fa'asa'olotoina o le ea ma fesoasoani e puipuia le soifua maloloina o tamaiti ma nu'u o San Francisco. Talu mai le 2012, ua fa'apipi'i e le pa'aga a le SFPUC–SFUSD ni masini eletise e iva i luga o le taualuga i le itumalo atoa. I le averesi, o nei masini e maua ai le tusa ma le tasi vaetolu o mana'oga fa'aletausaga o le eletise a le a'oga, e fesoasoani e fa'aopoopo i le fa'aaogaina o le eletise i totonu o le nofoaga ma lagolago ai galuega fa'atuatuaina.
Malae Aoga Lanumeamata
E manatua e le toatele o tagata o San Francisco ia fanua aoga sima lea na faaaluina ai le malologa. I le isi 40 tausaga, o loo galulue faatasi le SFPUC ma le San Francisco Unified School District e liua nei avanoa i ni avanoa lanumeamata, e tele auala e faaaoga e lagolago ai taaloga, aoaoga, ma le puleaina o le vai timu.
I le Aoga Tutotonu a Everett ua maeʻa le suiga. O le mea sa lua eka muamua o le ʻapa malepelepe ua avea nei ma lotoa olaola e iai togālaau timuga ma fogāeleele e mafai ona susūina e mafai ona puʻeina le 1 miliona kalone o le vai timu i tausaga taʻitasi, ma faʻaitiitia ai le mamafa i luga o le faiga o otaota a le Aai.
Aloaia a le Atunuu
O loʻo maua foʻi e le galuega a le SFPUC le faʻaaloalogia i le atunuʻu atoa. Na maua talu ai nei e le ofisa lana faʻailoga lona fa Taui o le Va'ai faalemafaufau i le ono tausaga talu ai mai le Institute for Sustainable Infrastructure, o le taimi lea mo le Sunol Valley Water Treatment Plant Ozonation Project, lea o loʻo faʻaopoopoina ai le togafitiga o le ozone e faʻaleleia ai le tofo ma faʻaitiitia ai le manogi leaga i le vai inu. O isi galuega faatino na manumalo i faʻailoga e aofia ai le Headworks ma le Biosolids Digester Facilities i le Southeast Treatment Plant (2019, 2022), faʻapea foʻi ma le Treasure Island Water Resource Recovery Facility (2025).
E uiga i le San Francisco Public Utilities Commission
O le San Francisco Public Utilities Commission o se matagaluega a le Aai ma le Itumalo o San Francisco. E tuʻuina atu le vai inu i le 2.7 miliona tagata i le San Francisco Bay Area, aoina ma togafitia le vai otaota mo le Aai ma le Itumalo o San Francisco, ma faʻafetaui le 75% o le manaʻoga o le eletise i San Francisco i le malosi mama. O le misiona a le SFPUC o le tuʻuina atu lea i tagata faʻatau o le vai, eletise, ma auaunaga lelei, lelei ma faʻatuatuaina, ma le faʻaaogaina o paipa otaota i se auala e faʻatauaina ai manaʻoga o le siosiomaga ma le alalafaga, ma faʻatumauina ai punaoa ua tuʻuina atu i le matagaluega. Aoao atili i sfpuc.gov.